Serce jest jednym z najważniejszych organów ludzkiego organizmu, bez którego życie nie byłoby możliwe.
To centralny, umięśniony narząd układu krwionośnego, który pełni rolę pompy tłoczącej krew do całego ciała, dostarczając tlen i składniki odżywcze. Serce jest częścią układu krążenia, obejmującego także żyły, tętnice oraz naczynia włosowate.
Położone jest między płucami, przy czym około dwie trzecie tego organu znajduje się po lewej stronie linii środkowej ciała. Składa się z dwóch przedsionków, dwóch komór oraz czterech zastawek, które zapobiegają cofaniu się krwi.
Praca układu krążenia polega na tym, że krew z całego organizmu napływa żyłami do prawego przedsionka, następnie trafia do prawej komory i do płuc, gdzie zachodzi wymiana gazowa. Po natlenieniu wraca do lewego przedsionka i lewej komory, skąd jest rozprowadzana tętnicami do tkanek, dostarczając tlen i substancje odżywcze oraz odbierając produkty przemiany materii.
Serce zdrowego człowieka w spoczynku jest w stanie przepompować około 5 litrów krwi na minutę. Podczas wysiłku fizycznego ilość ta może wzrosnąć nawet do 24 litrów, a u sportowców wyczynowych osiągać 35–40 litrów na minutę. Prawidłowa częstość rytmu serca w spoczynku u osoby dorosłej wynosi od 50 do 100 uderzeń na minutę.
Jednym z problemów, które mogą wpłynąć na prawidłową pracę serca, jest tachykardia, zwana również częstoskurczem. Jest to jedno z najbardziej rozpowszechnionych zaburzeń rytmu serca.
Tachykardia to stan, w którym serce bije szybciej, niż powinno, czyli z częstością przekraczającą 100 uderzeń na minutę. Może mieć różne przyczyny, przebieg i nasilenie – od łagodnych, krótkotrwałych epizodów po poważne stany wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.
Rodzaje tachykardii
Tachykardia nadkomorowa
Jest to forma częstoskurczu, w której nieprawidłowe bodźce elektryczne odpowiedzialne za przyspieszoną pracę serca powstają w strukturach położonych powyżej komór serca, czyli powyżej pęczka Hisa. W górnych jamach serca sygnały elektryczne stają się chaotyczne, co prowadzi do znacznego przyspieszenia rytmu serca.
W niektórych przypadkach serce bije tak szybko, że nie jest w stanie prawidłowo napełnić się krwią przed skurczem, co ogranicza przepływ krwi do pozostałych narządów. Zaburzenia te mogą trwać od kilku sekund do kilku godzin, a w rzadkich sytuacjach nawet kilka dni. Tętno może osiągać nawet 250 uderzeń na minutę. Tachykardia nadkomorowa może wystąpić u osób w każdym wieku.
Wyróżnia się kilka postaci tachykardii nadkomorowej:
- migotanie przedsionków – górne jamy serca kurczą się nieregularnie i nie są zsynchronizowane z komorami,
- trzepotanie przedsionków – rytm przedsionków jest regularny, ale bardzo szybki,
- napadowa tachykardia przedsionkowa – przedsionki wysyłają dodatkowe impulsy elektryczne,
- napadowa tachykardia nadkomorowa – szybkie bicie serca pojawia się nagle i równie nagle ustępuje.
Obraz kliniczny tachykardii nadkomorowej może być bardzo różny – od braku objawów po utratę przytomności. Częstoskurcz może wystąpić jako pojedynczy epizod, na przykład po spożyciu alkoholu, lub nawracać. Może mieć charakter napadowy albo utrzymywać się przez dłuższy czas. Im szybsza akcja serca, dłuższy czas trwania zaburzenia oraz współistniejące choroby serca, tym bardziej nasilone są dolegliwości. Utrzymujący się częstoskurcz, trwający ponad 12 godzin, może prowadzić do rozwoju niewydolności serca.
Tachykardia zatokowa
W tym przypadku rytm serca powstaje w węźle zatokowo-przedsionkowym, który jest naturalnym rozrusznikiem serca, jednak jego częstość jest zbyt wysoka. Tachykardia zatokowa pojawia się najczęściej w sytuacjach stresowych, podczas silnych emocji, po wysiłku fizycznym lub w stanach zwiększonego zapotrzebowania organizmu na tlen.
Może być również związana ze spożyciem alkoholu, paleniem papierosów, piciem dużej ilości kawy lub herbaty, zażywaniem środków psychoaktywnych oraz przyjmowaniem niektórych leków. Zazwyczaj ma charakter przejściowy i łagodny. Po ustąpieniu czynników wyzwalających rytm serca powinien powrócić do normy. Jeżeli jednak tachykardia zatokowa utrzymuje się mimo odpoczynku, może to świadczyć o ukrytym problemie zdrowotnym i wymagać konsultacji z kardiologiem.
Tachykardia komorowa
Występuje wtedy, gdy impulsy elektryczne pobudzające serce do pracy powstają poniżej pęczka Hisa. Częstoskurcz komorowy to miarowy, bardzo szybki rytm serca, sięgający nawet 250 uderzeń na minutę. Jest to stan szczególnie niebezpieczny, ponieważ prowadzi do niedostatecznego ukrwienia serca i może przekształcić się w zagrażające życiu migotanie lub trzepotanie komór.
Objawy i skutki tachykardii
Najczęstsze objawy tachykardii to:
- kołatanie serca, odczuwane jako szybkie lub nierówne bicie,
- wysoki, dobrze wyczuwalny puls,
- ból lub dyskomfort w klatce piersiowej,
- duszność i trudności w oddychaniu,
- szybkie męczenie się,
- uczucie osłabienia,
- zawroty głowy,
- uczucie zbliżającego się omdlenia, omdlenia lub utrata przytomności,
- oddawanie dużej ilości moczu w trakcie napadu lub bezpośrednio po nim.
Długotrwała lub nieleczona tachykardia może prowadzić do poważnych powikłań, w tym do rozwoju niewydolności serca.
Tachykardia może towarzyszyć wielu chorobom, takim jak: zespół Wolffa-Parkinsona-White’a czy kardiomiopatie, wrodzonym wadom serca, zaburzeniom elektrolitowym, zapaleniu mięśnia sercowego, niewydolności serca, wadom zastawek, niedokrwieniu serca, nadciśnieniu tętniczemu i płucnemu, anemii, nadczynności tarczycy, hipoglikemii, chorobom przebiegającym z gorączką, odwodnieniu, brakowi snu, stanom lękowym i nerwicy serca, a także przyjmowaniu alkoholu, nikotyny oraz substancji psychoaktywnych.
Diagnostyka
Diagnostyka tachykardii opiera się na dokładnym wywiadzie medycznym, badaniu fizykalnym oraz badaniach dodatkowych. Podstawowym badaniem jest EKG spoczynkowe, które pozwala ocenić elektryczną aktywność serca. W przypadku zaburzeń napadowych lekarz może zlecić EKG metodą Holtera, czyli całodobowe monitorowanie pracy serca.
Diagnostyka może zostać rozszerzona o echo serca, EKG wysiłkowe, badania laboratoryjne krwi, a w wybranych przypadkach także test pochyleniowy lub badanie elektrofizjologiczne.
Leczenie tachykardii
Polega przede wszystkim na kontroli rytmu serca, zmniejszeniu ryzyka powikłań oraz przywróceniu prawidłowej pracy serca. W zależności od przyczyny lekarz może zalecić zmianę stylu życia, leczenie farmakologiczne lub procedury inwazyjne.
Leczenie obejmuje m.in.:
- modyfikację stylu życia (unikanie używek, zdrowa dieta, regularny sen, aktywność fizyczna),
- stosowanie leków,
- leczenie zabiegowe, takie jak ablacja, wszczepienie rozrusznika serca lub kardiowertera.
Naturalne sposoby łagodzenia objawów
W niektórych przypadkach pomocne mogą być:
- próba Valsalvy,
- zanurzenie twarzy w zimnej wodzie,
- ćwiczenia oddechowe,
- odpoczynek w pozycji leżącej.
Tachykardia nie zawsze oznacza poważną chorobę, jednak jej objawów nie należy bagatelizować. Utrzymujące się lub nawracające przyspieszenie pracy serca powinno skłonić do konsultacji lekarskiej. Wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie pozwalają zmniejszyć ryzyko powikłań i poprawić jakość życia pacjenta.
