Dwadzieścia pięć lat temu dwóch mężczyzn stworzyło w Antwerpii miejsce dla ludzi walczących z uzależnieniem. Przez niemal pół roku czekali, aż ktoś do nich dołączy. Dziś grupa Anonimowych Alkoholików Victoria nadal działa. Jej historia zaczęła się od potrzeby ratowania samych siebie.

Małgorzata Ziemińska

Na cmentarzu w Nowym Sączu Piotr spał w śmietniku. Nocą odstraszał szczury długimi, białymi zniczami. Dziś opowiada o tym z humorem, bez patosu i szukania współczucia. Alkohol zaprowadził go w miejsca, do których nikt przy zdrowych zmysłach nie chciałby trafić.

„Byłem w piekle i to trzy razy”, mówi.

Przez lata uzależnienie decydowało o jego codzienności. Ciągi alkoholowe, kolejne próby wyrwania się z nałogu i powroty do picia stały się częścią życia, nad którym coraz trudniej było zapanować. Przełom nastąpił podczas powodzi w Nowym Sączu.

Woda podchodziła pod dom jego matki. Piotr miał potężnego kaca, a za sobą około roku ciągu alkoholowego. Wtedy usłyszał:

„Piotruś, nie umiem pływać i pewnie się utopię”.

To zdanie zapamiętał na całe życie. Jak sam przyznaje, właśnie wtedy coś w nim pękło.

Następnego dnia odwiedził go znajomy. Przyniósł cztery piwa. Po roku picia Piotr po raz pierwszy odmówił.

Nie było uroczystej przysięgi ani wielkich deklaracji. Było jedno „nie”, które zapoczątkowało zmianę. Znajomy, który przyniósł alkohol, zmarł około dwóch lat później.

Droga Piotra zaprowadziła go z czasem do Belgii. Dwadzieścia pięć lat temu wraz z kolegą wynajęli lokal w Antwerpii. W każdą niedzielę przychodzili tam na spotkanie, na które przez niemal pół roku nikt poza nimi nie przychodził. Nie mieli sponsorów, zaplecza ani pewności, czy przedsięwzięcie przetrwa. Mieli wspólne doświadczenie uzależnienia i świadomość, że samodzielne utrzymanie trzeźwości bywa trudne.

Nie zakładali grupy, żeby ratować świat. Chcieli uratować samych siebie.Tak narodziła się Victoria, polskojęzyczna grupa Anonimowych Alkoholików, która po 25 latach nadal działa w Antwerpii.

Alkoholizm wciąż bywa traktowany jak lenistwo, brak charakteru albo słabość, którą wystarczyłoby pokonać silną wolą. W społecznej wyobraźni alkoholik to najczęściej człowiek zaniedbany, bez pracy i rodziny. Tymczasem uzależnienie nie sprawdza wykształcenia, zawodu ani stanu konta. Potrafi rozwijać się latami za drzwiami mieszkań, w których z zewnątrz wszystko wygląda zupełnie normalnie.

Piotr nazywa alkoholizm chorobą emocji. Alkohol staje się sposobem na zagłuszenie lęku, samotności i wstydu. Początkowo przynosi pozorną ulgę, później sam staje się źródłem cierpienia. Uzależnienie jest jednak chorobą o złożonym mechanizmie, obejmującym również zmiany w funkcjonowaniu mózgu. Samo postanowienie o zaprzestaniu picia nie zawsze wystarcza, by odzyskać kontrolę nad własnym życiem.

Doświadczenia Piotra okazały się przydatne również w świecie filmu. Był konsultantem przy produkcji „Pieniądze to nie wszystko”. Kto wiarygodniej opowie o zachowaniu pijanego człowieka, jego sposobie mówienia, poruszania się czy przekonaniu, że mimo wypitego alkoholu nadal świetnie prowadzi samochód? Piotr znał te sytuacje z własnego życia.

Piotr wspomina dwoje znajomych, dzięki którym trafił do Belgii. Według jego relacji oboje zmarli wskutek picia. Siedem razy próbował im pomóc. Wracał, rozmawiał, przekonywał, szukał sposobu, żeby do nich dotrzeć. Podczas ostatniej próby towarzyszył mu ksiądz, kapucyn. Piotr był już wyczerpany kolejnymi niepowodzeniami, ale wciąż nie potrafił zrezygnować.

Wtedy usłyszał: „Piotruś, zwróć im wolność”.

Można wspierać, przekonywać i szukać pomocy, ale nie można za drugiego człowieka podjąć decyzji o jej przyjęciu. Dla bliskich osoby uzależnionej pogodzenie się z tą bezsilnością bywa równie trudne jak wieloletnie próby ratowania jej przed konsekwencjami picia.

Piotr opowiada również o mężczyźnie, do którego pojechali z pomocą. Rozmawiali, tłumaczyli, ostrzegali przed konsekwencjami picia. Bez skutku. Dwa lata później ten sam człowiek pojawił się na mityngu. Nie miał już rodziny, mieszkania ani samochodu.

Przyznał wtedy, że podczas tamtej wizyty myślał tylko o jednym: żeby wszyscy wreszcie sobie poszli.

Za wersalką miał schowaną butelkę.

Potrzebował kolejnych dwóch lat i utraty niemal wszystkiego, zanim sam zdecydował się przyjść po pomoc. Wcześniejsze ostrzeżenia nie zdołały przebić się przez uzależnienie, choć konsekwencje picia były coraz bardziej dotkliwe.

Nie wszystkie historie kończą się odzyskaniem trzeźwości. Piotr wspomina ludzi, którym udało się wyjść z nałogu, i tych, którzy nie zdążyli. Mówi również o czternastolatkach pojawiających się na spotkaniach AA, niekiedy z kilkuletnim doświadczeniem picia. Uzależnienie nie jest problemem zarezerwowanym dla dorosłych, a jego skutki potrafią zniszczyć życie, zanim zdąży się ono na dobre rozpocząć.

Trzeźwość nie oznacza też, że choroba znika. Człowiek może przez wiele lat nie pić, odbudować rodzinę, odzyskać pracę i stabilność, a mimo to nadal musi liczyć się z ryzykiem nawrotu. Dla osoby uzależnionej przekonanie, że po długiej abstynencji można bezpiecznie wrócić do kontrolowanego picia, bywa szczególnie niebezpieczne.

Wspólnota Anonimowych Alkoholików opiera się na wzajemnym wsparciu i programie Dwunastu Kroków. Nie zastępuje leczenia medycznego ani psychoterapii, ale daje możliwość spotkania ludzi, którzy znają uzależnienie z własnego doświadczenia. Można mówić o nawrotach, utraconym zaufaniu, rozbitych rodzinach i próbach odbudowania życia. Można również milczeć. Nikt nie wymaga skierowania ani opowiedzenia swojej historii podczas pierwszego spotkania.

Na emigracji polskojęzyczne grupy mają dodatkowe znaczenie. Samotność, oddalenie od rodziny, bariera językowa i wstyd mogą skutecznie opóźniać decyzję o szukaniu pomocy. Rozmowa we własnym języku pozwala ominąć przynajmniej jedną z tych przeszkód.

Przez 25 lat działalności Victorii przewinęło się przez nią wielu ludzi. Jedni przychodzili po raz pierwszy, inni wracali po nawrotach. Nie wszystkim udało się odbudować rodziny czy odzyskać to, co stracili. Grupa nie podejmuje za nikogo decyzji i nie gwarantuje wyzdrowienia. Pozostaje jednak miejscem, do którego można wrócić, również wtedy, gdy kolejna próba utrzymania trzeźwości zakończyła się niepowodzeniem.

Alkoholizm nie jest chorobą dla leniwych. Leniwe bywa nasze myślenie o nim. Łatwiej powiedzieć „pijak”, niż spróbować zrozumieć, dlaczego człowiek, który stracił niemal wszystko, nadal myśli o butelce schowanej za wersalką. Łatwiej osądzić, niż uznać, że uzależnienie jest chorobą, a nie prostą konsekwencją braku charakteru.

Nie oznacza to usprawiedliwiania krzywd wyrządzonych bliskim ani zwalniania kogokolwiek z odpowiedzialności. Rodzina nie ma obowiązku znosić przemocy, kłamstw czy kolejnych złamanych obietnic. Współczucie dla osoby chorej nie może oznaczać rezygnacji z ochrony tych, którzy żyją obok niej. Pogarda jednak nikogo nie leczy, a zawstydzanie rzadko pomaga znaleźć odwagę, żeby poprosić o wsparcie.

Piotr zna obie strony tej historii. Pamięta cmentarny śmietnik w Nowym Sączu, nocne odstraszanie szczurów zniczami, słowa matki wypowiedziane podczas powodzi i cztery piwa, których po raz pierwszy odmówił. Pamięta też ludzi, których mimo wielokrotnych prób nie udało mu się uratować, oraz mężczyznę, który przez dwa lata wolał butelkę ukrytą za wersalką od oferowanej pomocy.

Dwadzieścia pięć lat temu wraz z kolegą przychodził w każdą niedzielę do pustego lokalu w Antwerpii. Przez niemal pół roku byli tam sami. Dzisiaj Victoria nadal otwiera drzwi ludziom szukającym pomocy. Miejsce, które stworzyli z potrzeby ocalenia własnej trzeźwości, przetrwało 25 lat.

Piotr nie mówi o zwycięstwie odniesionym raz na zawsze. Wie, jak wiele może kosztować jeden powrót do picia i jak trudno czasem przeżyć kolejny dzień bez alkoholu.

Swoją wolność świętuje każdego dnia.

—

GDZIE SZUKAĆ POMOCY? POLSKOJĘZYCZNE GRUPY AA W BELGII

W Belgii działają polskojęzyczne grupy Anonimowych Alkoholików, między innymi w Antwerpii, Brukseli, Aalst, Tielt, Genk, Balen i Turnhout. Spotkania są bezpłatne i anonimowe. Nie potrzeba skierowania ani wcześniejszego zgłoszenia.

ANTWERPIA – Lange Beeldekensstraat 18, 2060 Antwerpen

– Wtorek, 19.30 – Przebudzeni

– Czwartek, 19.30 – Krok Po Kroku

– Sobota, 18.00 – Nadzieja

– Niedziela, 18.00 – Victoria

Aktualny wykaz polskojęzycznych grup AA w całej Belgii, wraz z adresami i godzinami spotkań, dostępny jest na stronie:

www.spis.aa.org.pl – region Belgia.

Nie trzeba czekać, aż alkohol odbierze wszystko. Po pomoc można przyjść już dziś.

Podziel się: